ไขข้อสงสัยเรื่องการทำงานของฮอร์โมนเพศหญิง
และวิธีการช่วยผลิตฮอร์โมน
ฮอร์โมนเพศหญิง และวิธีการช่วยผลิตฮอร์โมน
ฮอร์โมนผู้หญิงมีความเกี่ยวข้องกับประจำเดือน การตั้งครรภ์ การคลอดบุตร รวมถึงความงามและความอ่อนเยาว์ของผู้หญิง ฮอร์โมนผู้หญิงซึ่งทั้งชีวิตอาจถูกผลิตขึ้นมา ในปริมาณเพียงแค่ 1 ช้อนชา สามารถส่งผลต่อทั้งจิตใจและร่างกายของผู้หญิงเป็นอย่างมาก เพื่อให้การผลิตฮอร์โมน
อยู่ในสภาพที่ดี เราจึงควรรู้ระบบการผลิตฮอร์โมนและใช้ชีวิตอย่างสมดุล ทั้งทางร่างกายและจิตใจ
ระบบการผลิตฮอร์โมนเพศหญิง
ฮอร์โมนเพศหญิงถูกผลิตขึ้นตามคำสั่งของสมอง
ฮอร์โมนเพศหญิงมี 2 ชนิด ได้แก่ ฮอร์โมนเอสโตรเจนและฮอร์โมนโปรเจสเตอโรน ซึ่งจะถูกผลิตออกมาจากรังไข่อย่างต่อเนื่องในช่วงเวลา 1 เดือน โดยมีอวัยวะที่ควบคุมการผลิตฮอร์โมนดังกล่าว คือ สมองใหญ่
(Cerebrum) โดยมี Hypothalamus Hypophysis และรังไข่เป็นระบบผลิต
เรามาดูระบบการผลิตฮอร์โมนจากภาพด้านล่างกัน
- Hypophysis ซึ่งอยู่ที่ก้านสมอง (Diencephalon) จะตรวจสอบปริมาณฮอร์โมนในกระแสเลือดและผลิตโกนาโดโทรฟิน (Gonadotrophins) และ Releasing hormone ออกมาตามเวลาที่จำเป็น
- เมื่อรับคำสั่ง Hypothalamus จะผลิตฮอร์โมนกระตุ้นการเจริญของไข่
(Follicle Stimulating Hormone - FSH) และฮอร์โมนลูทิไนซิง (Luteinizing hormone - LH)
ซึ่งอยู่ในกลุ่มของฮอร์โมนโกนาโดโทรฟิน เพื่อสั่งการให้รังไข่ผลิตฮอร์โมน - รังไข่จะผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนและฮอร์โมนโปรเจสเตอโรน เมื่อได้รับคำสั่ง
การทำงานของฮอร์โมนเพศหญิงแต่ละชนิด
- ฮอร์โมน FSH ซึ่งเป็นฮอร์โมนโกนาโดโทรฟิน จะถูกผลิตออกมาจาก Hypophysis
- เมื่อฮอร์โมน FSH ถึงรังไข่ก็จะกระตุ้นถุงไข่อ่อนตั้งต้น (Primordial follicle) ซึ่งอยู่ข้างใน ทำให้ถุงไข่อ่อน 1 ใบเริ่มเจริญเติบโต
- Follicle ที่เจริญเติบโตจะผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนซึ่งจะทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกค่อยๆ หนาขึ้น
- เมื่อปริมาณฮอร์โมนเอสโตรเจนถึงจุดสูงสุด ฮอร์โมน LH ก็จะถูกผลิตออกมาจาก Hypophysis
- เมื่อฮอร์โมน LH ไปถึงรังไข่ก็จะกระตุ้น Follicle ที่เจริญแล้ว ทำให้ไข่ที่อยู่ข้างในหลุดออกมา เรียกว่า ไข่ตก
- หลังจากไข่ตก Follicle จะปล่อยไข่ออกมาแล้วจะเปลี่ยนเป็น Corpora lutea และเริ่มผลิตฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนออกมาในปริมาณมาก ซึ่งในขณะนี้ก็ยังมีการผลิตฮอร์โมนเอสโตเจนในปริมาณน้อยอยู่
- ฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนจะกระตุ้นเยื่อบุโพรงมดลูกให้เตรียมตัว เพื่อไข่ที่ปฏิสนธิแล้ว (ได้แนะนำไปในหัวข้อการตั้งครรภ์ การคลอดบุตรแล้ว) จะมาฝังตัวเมื่อไหร่ก็ได้
- หากไม่เกิดการปฏิสนธิ ปริมาณของฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนและฮอร์โมนเอสโตรเจนจะลดลงอย่างรวดเร็ว เยื่อบุโพรงมดลูกจะหลุดลอกออกมาและถูกขับออกไปนอกร่างกายกลายเป็นประจำเดือน
เรามาทำให้การผลิตฮอร์โมนมีความสมดุลกันเถอะ
การที่ฮอร์โมนผู้หญิงเสียสมดุลคืออะไร
เรามักพูดกันว่า ฮอร์โมนเสียสมดุล ซึ่งหมายถึง สภาวะที่การผลิตฮอร์โมนผู้หญิงเป็นไปโดยไม่ราบรื่น
อย่างไรก็ดี เราจะไม่สามารถทราบได้หากไม่ตรวจสอบดูว่า อวัยวะที่เกี่ยวข้องกับการผลิตฮอร์โมนซึ่งได้แก่ Hypothalamus Hypophysisและรังไข่ ส่วนใดมีการทำงานไม่เป็นปกติ เราจะรู้สภาวะการผลิต
ฮอร์โมนของอวัยวะแต่ละส่วน ได้จากปริมาณฮอร์โมนภายในเลือด ซึ่งทราบได้จากการตรวจเลือด
ดังนั้น เมื่อดูว่าฮอร์โมนใดลดลงหรือฮอร์โมนใดเพิ่มขึ้น เราก็จะทราบว่าอวัยวะส่วนใดมีปัญหา
หากฮอร์โมนเสียสมดุลอาจส่งผลกระทบต่อร่างกาย
อาการประจำเดือนมาไม่ปกติและการขาดประจำเดือนเป็นอาการที่เกิดขึ้นได้ง่าย เนื่องจากฮอร์โมนเสียสมดุล แต่หากเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องก็มีโอกาสที่จะทำให้การผลิตฮอร์โมนแย่ลงตามไปด้วย นอกจากนี้การเสียสมดุลของระบบประสาทอัตโนมัติก็สามารถส่งผลต่อร่างกายด้วยเช่นกัน และทำให้อาจมีอาการปวดศรีษะ หน้ามืด ตัวร้อนเหงื่อออก ร่างกายเย็น และหงุดหงิด อาการดังกล่าวเกิดขึ้นเนื่องจาก Hypothalamus ที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์รวมระบบประสาทอัตโนมัติในสมองทำงานไม่ปกติ หากมีความกังวลแนะนำให้ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
เรามาใช้ชีวิตประจำวันอย่างเป็นระบบ เพื่อทำให้ฮอร์โมนอยู่ในสภาพที่ดีที่สุดกัน
Hypothalamus เป็นส่วนที่ควบคุมการผลิตฮอร์โมน และเป็นส่วนที่ได้รับผลกระทบจากความเครียดได้ง่าย เมื่อรู้สึกเครียดอย่างหนักจึงทำให้ฮอร์โมนเสียสมดุล ในทางกลับกัน
เมื่อได้รับการกระตุ้นที่ทำให้รู้สึกสบายใจ เช่น เมื่อฟังเพลงที่ชอบ ก็จะทำให้ฮอร์โมนมีความสมดุลและร่างกายแข็งแรงสดชื่น นอกจากนี้ ฮอร์โมนยังส่งผลต่อความสมดุล
ของระบบประสาทอัตโนมัติด้วย ดังนั้น สิ่งสำคัญคือการใช้ชีวิตอย่างเป็นระบบถูกต้อง